Werkwijze

In elke opgave staan de Kempen en het typisch Kempische centraal. Daaraan vooraf gaat de vraag: wat is Kempisch? Voor het antwoord op dit onderliggend identiteitsvraagstuk, gaan we gebruik maken van een Social Design methodiek om te achterhalen wat de Kempen zijn, wie de Kempenaar is en wie zich Kempens voelt, of is het Kempisch? Een draaiboek voor deze methodiek is beschikbaar.
Je gaat letterlijk – met de hele groep – de lanen op en de velden in, om mensen te spreken over de Kempen, in België en Nederland. Je gaat doorvragen op woonwensen van jongeren, ouderen, alleenstaanden, gezinnen, hoe zien hun levens eruit, waar gaan kinderen naar school, hoe gaan ze naar school, waar vinden ze werk, wat doen ze in de avonden en in het weekend en waarvan zouden ze dromen in de toekomst? Welke typisch Kempense dingen ontdek je, welke ideeën leven er? Teken ze op en werk ze uit, leg koppelingen en verbindingen tussen de mensen en de dingen. Bedenk nieuwe vormen van wonen, werken, recreëren en voortbewegen die passen bij deze regio.

Campina-identiteiten

 

 

 

 

 

Voor elke opgave gebruiken wij bovendien de Lagenbenadering, werken we met scenario’s en gaan we uit van jouw eigen fascinatie.

Studiegebied

Het onderzoeksgebied strekt zich uit tussen Tilburg, Turnhout en Eindhoven en kenmerkt zich door plattelandsproblematieken én een landsgrens. De Vlaamse en Nederlandse overheden benaderen dit gebied op totaal verschillende wijze. In het Onderzoeksatelier gaan we een focus aanbrengen, (nog) niet de gehele Kempenregio kan onderwerp zijn van studie, zie de afbeelding hieronder.

 

campina ATELIER STUDIEGEBIEDEN

 

 

 

 

 

 

 

 

Opgaven

1. Vrije keuze uit dilemma’s en controverses
Voor een goede omgang met water, energie, grondstoffen, natuur en cultuurhistorie zijn ruimtelijke veranderingen nodig, waarbij nieuwe landschappen ontstaan. Het vermogen om vernieuwing op te nemen verschilt per landschap. Er zijn gebieden waar een ruimtelijke strategie kansen biedt op het op gang brengen van waardevolle vernieuwing. Sommige plekken bieden dus kansen voor het introduceren van nieuwe kwaliteiten.
De landbouw is een belangrijke economische drager in de Kempen en ook een belangrijke beheerder van het landschap. Ook deze sector bevindt zich in een intensieve transitie en zoektocht naar nieuwe verdienmodellen.
In het landelijk gebied liggen kansen hiervoor, mits de landschappelijke kwaliteiten, die een wezenlijke drager zijn van de Kempen, worden versterkt. Productieprocessen kennen nu vaak energieverlies en producenten benutten elkaars kracht te weinig.
Stel je voor dat we leven in het jaar 2100: wat kunnen we op lange termijn veranderen aan de ordening van de Kempenregio zodat, bijvoorbeeld, industriële activiteiten die een overschot aan warmte en energie produceren gekoppeld kunnen worden aan energie-intensieve landbouw.

Je kiest voor een duo van bovengenoemde thema’s van het Huis van de Brabantse Kempen. Deze paren gaan over de gevolgen van verdienen (verkeer, uitstoot, ruimtebeslag) voor de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de Kempen en het vinden van nieuwe typologieën die beide doelen dienen. Onorthodoxe oplossingen zijn welkom. We hopen dat je kiest voor een combinatie die schijnbaar onverenigbaar, spannend en controversieel is. Bijvoorbeeld:

a. Food vs. Klimaatneutraal: bv. hoe draagt de productie van voedsel bij aan bio-energie en de vorming van nieuwe landschapstypen?
b. Food vs. Content: b.v. hoe houden we de dorpen leefbaar in de omgeving van grootschalige bio-industrie?
c. Karakteristiek vs. Food: b.v. hoe hou ik het Kempische landschap aantrekkelijk voor toerisme en efficiënt voor de landbouw?
d. Food vs. Park: b.v. ruimte voor landbouw in een Kempen Nationaal Park?
e. Food vs. Business: b.v. hoe orden ik de regio als ik wil dat de industrie energieoverschotten doorlevert aan landbouwkassen (serres)?
f. Klimaatneutraal vs. Content: b.v. hoe kunnen we afvalstoffen van de landbouw ten goede laten komen van leefbaarheid in de dorpen?

Ook andere thema’s zijn mogelijk, bijvoorbeeld:
g. Business vs. Park: b.v. hoe los je het probleem op van het zwaar verkeer in de dorpen, zonder de vervuiling te vergroten? Of: wat is een maatschappelijk haalbaar alternatief voor “elk dorp zijn eigen bedrijventerrein”?
h. Business vs. Karakteristiek: b.v. hoe kan de Kempen zich doorontwikkelen als achterland van de Antwerpse haven en toeleverancier van Brainport en tegelijk rust en stilte bewaren?
i. Karakteristiek vs. natuur: b.v. hoe kun je massatoerisme faciliteren met behoud van vs. ecologische waarden en cultuurhistorie?

Je onderzoekt de autonome ontwikkelingen en trends, voorbeelden in binnen- en buitenland, opties voor de Kempen beredeneerd vanuit het land(schap), en je ontwikkelt een set eerste ideeën en in overleg met mensen in/uit de Kempen (burger, ondernemer, overheid). Je werkt een selectie uit in een ontwerp.

2. Stadsregio Turnhout – stedelijk centrum van de Kempen
In de stadsregio Tunrhout onderzoek je stad-land thema’s:
a. Turnhout als centrale Kempenstad (andere ligging dan stad aan de rand van de Kempen)
b. De overgang van stad naar land, de stadsrand
c. De Aa-vallei in Oud-Turnhout: groen in de stad en de verbinding met en naar buiten (voor dier en mens)
d. De mogelijkheden voor landbouw, landschap en natuur in/nabij de stad en stedelijke functies (b.v. wonen, zorg) in het buitengebied
In overleg met de stadsregio Turnhout mag je ook een ander thema bepalen, dat past in het cirulaire economiethema.

3. VAB: vrijkomende agrarische bedrijven
In de Kempen stoppen de komende jaren honderden agrarische bedrijven. Het Huis van de Kempen start daarom tegelijk met het Campina Collectief het Praktijkatelier Kempen. In dat atelier worden 7 initiatieven voor vrijkomende agrarische bedrijven uitgewerkt tot een haalbaar plan, in een team van de initiatiefnemer/ondernemer met zijn/haar adviseur, ambtenaren en diverse deskundigen. Uit elke gemeente van het Huis wordt één casus ingebracht . Zie: http://www.brabantsekempen.eu/nl/news/landbouw/oproep-praktijkatelier-de-kempen.
Wij willen aan de hand van deze 7 casussen onderzoeken of er generieke principes zijn voor de oplossing van dit enorme vraagstuk. Elke VAB ligt b.v. anders in het landschap: vlak bij het dorp, of midden in het landelijk gebied, aan de rand van een beekdal of op hoger gelegen gronden etc. En er zijn meer factoren waarop de VAB’s onderling verschillen. We onderzoeken in het atelier welk onderscheid er is tussen de vrijkomende agrarische bedrijven en welk programma/functie het beste is per “type VAB”. Dit onderzoek biedt ook mogelijkheden op gebouwniveau, voor uitwerking door architectuurstudenten. Praktijkinformatie haal je op bij het Praktijkatelier Kempen.
In de VAB’s komen veel thema’s samen. De problematiek is omvangrijk en – in negatieve zin – erg beeldbepalend voor het imago van de regio. Een nieuwe ontwikkelingsperspectief kan bijdragen aan grote regionale veranderingen op termijn.

4. Locatie Vessem
De provincie bezit 125 hectare niet aaneengesloten grondgebied tegen een beekdal aan, dat zij aan het Huis van de Brabantse Kempen heeft aangeboden als pilotlocatie. De locatie bevat ook een vrijkomend agrarisch bedrijf. Je onderzoekt wat het beste gebruik is van de gronden en opstallen en waarom. Je maakt een ontwerp en je ontwikkelt een generieke strategie voor andere vergelijkbare locaties.

5. Techniek
De Kempen leiden onder verdroging, overbemesting en verzuring. Watertekort, stank en de schaalvergroting in de landbouw vormen bedreigingen voor natuur, landschap en mensen. De landbouw is echter ook de functie die het landschap heeft gevormd en de gemeenschappen zijn eruit ontstaan.
Hoe ontwikkelen we een Kempense vorm van landbouw die zichzelf, het landschap en de gemeenschappen een duurzamere toekomst geeft? Technische kennis van landbouw, milieu en water wordt in deze opgave verbonden aan ruimtelijke ontwerpvraagstukken.

6. De kwaliteit van de grens
Campina-stedenringDe landsgrens is een fenomeen. Deze Kempense regio vormt de achtertuin van twee landen, onbereikbaar en stil. Zodra we de Kempen als oog van de orkaan centraal gaan stellen in deze opgave, verliezen we onmiddellijk die kwaliteit. We doen er een uur over om 30 km verderop te geraken in Turnhout, vanuit Tilburg. Willen we dan meer wegen? Nee, bah. Maar wat dan wel? Hoe brengen we de Nederlandse en Belgische Kempenaars bij elkaar zonder de oog-van-de-orkaan-kwaliteit te verliezen? Deze opgave laat veel vrijheid, biedt ruimte aan niet ruimtelijke disciplines en vraagt om verbinding aan kunst en cultuur. Ontwikkel ideeën voor De Kempen in het jaar 2100.

 

 

 

7. Wildcards
Doe je geen ruimtelijke opleiding, maar bijvoorbeeld bestuurskunde, literatuur, theaterwetenschappen, een dansopleiding of welke andere opleiding dan ook en je hebt een idee om deel te nemen aan het initiatief, doe dan een gooi naar een van de drie wildcards.
Ken je een fantastische plek in de Kempen, een prachtig stuk erfgoed of heb je een inspirerend idee dat past in bovenstaande, ook dan kun je een wildcard krijgen. Bel ons voor 12 december.
In de bijlage zie je een verzameling aan vraagstukken waar de gemeenten in de Kempen dagelijks in hun eentje mee worstelen. In dit Atelier hopen we een bijdrage te leveren aan hun kennisontwikkeling en praktische, dagelijkse problemen te voorzien van samenhang en perspectief dat de Kempen past.

8. Deelname op afstand
Het is mogelijk om op afstand mee te doen met ons collectief. Je studeert af op je eigen onderwerp en fascinatie en je haalt informatie op bij ons collectief. Je kiest je eigen begeleider en je gebruikt ons netwerk voor externe kritiek of supervisie. Je neemt naar eigen behoefte deel aan plenaire workshops en lezingen.